Yabancı Yatırımcılara Mevduat, Devlet Borçlanma Aracı, Fon Payı veya Bireysel Emeklilik Yatırımıyla 3 ve 5 Yıllık İkamet İzni (11994 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı)
Kasım 21, 2026Döviz Dönüşüm Desteğinde Yüzde 10 Pozisyon Şartı ile Firma Satış Limiti Arasındaki Fark: Sayısal Örnek ve 31 Ocak 2027’ye Uzatılan Yüzde 3 Oran
Kasım 21, 2026Tarih: 29 Eylül 2026
Konu: Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğe İlişkin Uygulama Talimatı (TCMB, 1 Ekim 2026)
YÖNETİCİ ÖZETİ
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Hazine ve Kurumsal Operasyonlar Genel Müdürlüğü, 2023/5 sayılı Tebliğe dayanan döviz dönüşüm desteği için yeni bir Uygulama Talimatı yayımlamıştır. Talimat 1 Ekim 2026 tarihinde yürürlüğe girmekte ve 26 Ocak 2023 tarihli önceki Talimatı yürürlükten kaldırmaktadır. Öne çıkan başlıklar:
- Satışlar firmanın katma değeriyle sınırlandı. Bir takvim yılında TCMB’ye desteğe konu edilerek satılabilecek dövizin TL karşılığı, GİB’e beyan edilen faaliyet kârı ile SGK’ya bildirilen 12 aylık işgücü maliyetinden hesaplanan firma satış limitini aşamaz; kullanılmayan limit ertesi yıla geçmez.
- Firma başına yıllık tavan 100 milyon TL. Bir firmanın bir takvim yılında alabileceği döviz dönüşüm desteği en fazla 100.000.000 TL’dir.
- 2026’nın son çeyreği kıst dönem. 1 Ekim–31 Aralık 2026 döneminde hem firma satış limiti hem 100 milyon TL tavan 0,25 katsayısıyla uygulanır; 1 Ekim 2026 öncesindeki satışlar ve alınan destekler bu dönemin hesabına katılmaz.
- Döviz pozisyonu oranı yüzde 10’u geçen firma yararlanamaz. Oran, SMMM veya YMM’nin hazırlayıp imzaladığı Döviz Pozisyonu Bildirim Formu ile bankaya belgelenir; form düzenlendiği tarihten itibaren 15 gün geçerlidir.
- Faaliyet kârı verisi olmayan firma için e-YMM tam tasdik raporu yolu. TCMB’nin limiti yalnız işgücü maliyetinden hesapladığı durumlarda firma, faaliyet kârını e-YMM tam tasdik raporuyla bankaya tevsik ederek limite dâhil ettirebilir.
- Usulsüz kullanımın yaptırımı grup şirketlerine de uzanıyor. Geri alınan destek, güncel kurla yeniden hesaplanıp faiz ve BSMV eklenerek tahsil edilir; firma ilk tespitte 1 yıl, sonrakilerde 3 yıl destekten ve TCMB kaynaklı krediden yararlanamaz. Borç ödenene kadar kontrol ilişkisi bulunan firmaların talepleri de kabul edilmez.
1. TALİMATIN DAYANAĞI, KAPSAMI VE YÜRÜRLÜĞÜ
(Uygulama Talimatı md. 1–4, 11, 12)
Dayanak: 2023/5 sayılı Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğ
Yürürlük: 1 Ekim 2026
Talimat, bankalar ve TCMB’nin belirlediği diğer mali kuruluşlar dışında kalan ve Türkiye’de kanuni yerleşim yeri bulunan tüzel kişiliği haiz firmaları kapsar. Desteğe konu olabilecek yurt dışı kaynaklı döviz üç kalemden oluşur:
- döviz cinsi ihracat gelirleri,
- yabancılara yurt içinde sunulan hizmetler dâhil, yurt dışında yerleşiklerden elde edilip yurda getirilen döviz kazandırıcı hizmet gelirleri,
- serbest bölgede faaliyet gösteren firmaların yalnızca yurt dışına yaptıkları satışlardan elde ettikleri döviz gelirleri.
Kıymetli maden ihracından kaynaklanan dövizler kapsam dışıdır. TCMB’ye satış ABD doları, Euro ve İngiliz sterlini üzerinden yapılır; TCMB’nin alım satımına konu olan diğer döviz cinsleri aracı bankaca bu üç cinsten birine çevrilerek satılır. TCMB’ye satılan dövizler hiçbir surette iade edilmez. Destek, satış günü TCMB’nin saat 11.00’de ilan ettiği döviz alış kuru üzerinden bulunan TL tutarına Tebliğde belirlenen cari oran uygulanarak hesaplanır ve aracı banka aracılığıyla firmaya ödenir. Aracı banka, ödenen destek tutarının en fazla yüzde 1’i oranında komisyon alabilir.
2. DESTEKTEN YARARLANMA ŞARTLARI VE BAŞVURU
(Uygulama Talimatı md. 5, 7)
Başvuru ve süre şartları
Firma, dövizini aracı banka kanalıyla TCMB’ye satarken Talep Formu (Ek: B) ve Döviz Pozisyonu Bildirim Formu (Ek: C) ile başvurur. Peşin ihracat bedellerinde talep formu, gümrük beyannamesi bilgisi bildirilmeden önce verilir; firma döviz satışını izleyen 6 ay içinde, en az satılan döviz tutarında ve ödeme şekli “Peşin Ödeme” yazılı gümrük beyannamesi bilgisini ve döviz pozisyonu formunu bankaya bildirir. Bu tür satışlarda destek, belgeler bankaya ibraz edildikten sonra aktarılır.
Destekten yararlanabilmek için dövizin şu şartlarla satılması gerekir:
| Döviz türü | Şart |
|---|---|
| Mal ihracatı bedeli | İhracat Bedeli Kabul Belgesinde “Bedel getirme ve/veya ihbar süresi içerisinde düzenlenmiştir.”, “İhtarname süresi içerisinde düzenlenmiştir.” veya “Ek süre içerisinde düzenlenmiştir.” açıklamalarından biri bulunmalı |
| Döviz kazandırıcı hizmet geliri | Kesin fatura tarihinden itibaren 180 gün içinde satış |
| Serbest bölgeden yurt dışı satış | Serbest Bölge İşlem Formunda çıkışın onaylandığı tarihten itibaren 180 gün içinde satış |
Gümrük beyannamesi, hizmet faturası veya Serbest Bölge Müdürlüğünce onaylı İşlem Formu bankaya ibraz edilmedikçe destek ödenmez.
Özel durumlar
- ETGB’li ihracat. Firma ETGB ile de yararlanabilir; ancak ETGB aslıyla birlikte, 3 ay boyunca ETGB’li işlemleri tek bir bankadan yapacağına dair beyanname (Ek: D) verir; işlemi yapan banka da bu sürede diğer bankalardan işlem yapılmadığını en az bir kez teyit eder.
- Efektif olarak getirilen döviz. Döviz kazandırıcı hizmet bedelleri ve peşin mal ihracatı bedelleri efektif getirildiğinde destek talebi kabul edilmez. Peşin olmayan mal ihracatı bedelinde ise ilgili ihracatın gümrük beyannamesi bilgilerini içeren Nakit Beyan Formu zorunludur ve döviz yalnızca gümrük beyannamesinin 28 numaralı hanesinde yazılı bankaya satılabilir.
- Aracılı ihracat. Aracı ihracatçının getirdiği peşin olmayan dövizler, Ek: E beyannamesi, aracılı ihracat sözleşmesi ve tedarikçinin unvanının kayıtlı olduğu gümrük beyannameleri ile ihraç kayıtlı faturalar ibraz edilirse tedarikçi/imalatçı adına satılabilir; bu durumda destek doğrudan tedarikçinin hesabına aktarılır. Taraflar arasında ihracata yönelik tedarik/imalat ilişkisi banka kontrolleriyle tespit edilemezse satış yapılmaz.
- Hizmet aracıları. Döviz kazandırıcı hizmete aracılık eden firma yalnızca kendi aracılık bedelini satarak yararlanır. Bu bedel, hizmeti sunan firmadan alınan muvafakatname ile aracının yurt dışındaki alıcıya kestiği fatura ve hizmeti sunan firmanın aracıya kestiği fatura arasındaki fark esas alınarak tespit edilir.
- Dahilde işleme rejimi. Destek matrahı, ihracat bedelinden bedelsiz ithalat tutarı düşülerek bulunur; bedelsiz ithalat ihracat bedeline eşit veya fazlaysa destek ödenmez. Bedelsiz ithalat tutarını da kapsayacak şekilde satış yapan firmalar hakkında usulsüz kullanım hükümleri (md. 8/1 ve 8/2) uygulanır.
- Reeskont kredisi kullananlar. İhracat ve döviz kazandırıcı hizmetler reeskont kredisi/finansmanı talimatlarının Ek-4 üncü maddelerine göre kredi kullanan firmalara kredi vadesi boyunca destek verilmez.
Aracı bankanın kontrolleri
Yurt içindeki bir bankadan gelen transferlerde bedelin yurt dışından geldiği SWIFT mesajıyla, mal ihracatında ayrıca İhracat Genelgesi’nin 8 inci maddesinin yedinci fıkrasındaki belgelerle ispatlanmalıdır. Banka, ihracat bedelinin hesaba geldiği tarihten talep tarihine kadar hesap bakiyesinin gelen bedelin altına düşmediğini ve bakiyenin ihracat dışı dövizle tamamlanmadığını tespit eder; bu tespit yapılamazsa satış gerçekleştirilmez. Hizmet ihracatında hizmetin yurt dışındaki alıcıya fiilen sunulduğu da ayrıca belgelendirilir. Satış, gümrük beyannamesinin 28 numaralı hanesinde veya Serbest Bölge İşlem Formunun 10 numaralı hanesinde yazılı bankadan başka bir bankada yapılacaksa, bu banka kayıtlı bankadan bedelin daha önce TCMB’ye satılmadığını teyit etmeden işlem yapamaz.
3. DÖVİZ POZİSYONU BİLDİRİM FORMU VE SMMM/YMM ONAYI
(Uygulama Talimatı md. 5/4, 7/1 ve Ek: C)
Döviz pozisyonu oranı yüzde 10’u aşan firmalar destekten yararlanamaz. Oran, formdaki formüle göre şöyle hesaplanır:
Döviz pozisyonu oranı = Hazır döviz varlıkları toplamı / en büyük (net satış hasılatı; aktif toplamı)
Hazır döviz varlıkları; kasa, alınan çekler, bankalar, diğer hazır değerler, menkul kıymetler ile ortak, iştirak ve bağlı ortaklıklardan alacakların döviz ve altın cinsinden kısmının toplamından verilen çekler ve ödeme emirleri düşülerek bulunur. Formun kullanımında şu kurallar geçerlidir:
- Hazırlama ve imza. Formu SMMM veya YMM hazırlayıp imzalar; ardından firmanın genel müdürü ve finans müdürü bilgilerin doğruluğunu teyit ederek imzalar. Form bankaya ıslak veya elektronik imzalı verilir.
- Faaliyet belgesi. Forma, onaylayan meslek mensubunun odasının çalışanlar listesine kayıtlı olduğunu gösteren Faaliyet Belgesi eklenir. Belgenin aslı bankaya bir kez verildikten sonra, aynı meslek mensubunun üç ay içinde onayladığı diğer formlar için bu ibraz yeterli sayılır.
- Geçerlilik. Form, düzenleme tarihinden itibaren 15 gün geçerlidir; bu süre içinde aynı formla birden fazla işlem yapılabilir.
- Değerleme. Döviz varlıkları TCMB’nin, altın varlıkları Borsa İstanbul’un içinde bulunulan yılın ilk iş günü ilan ettiği kur ve fiyatlarla TL’ye çevrilir. Dövize veya altına endeksli varlık ve yükümlülükler döviz/altın kalemi sayılır.
- Payda verileri. Aktif toplamı, GİB’e verilen yıllık beyannamedeki en güncel yıl sonu bilanço aktifi; net satış hasılatı ise aynı beyannamedeki yıllık net satışlardır.
Aracı banka, firmanın kendi nezdindeki döviz varlıklarının forma doğru yansıtıldığını, oranın formüle uygun hesaplandığını ve faaliyet belgesinin geçerliliğini karekod ya da meslek kuruluşunun doğrulama imkânı üzerinden kontrol eder.
4. FİRMA SATIŞ LİMİTİ VE AZAMİ DESTEK TUTARI
(Uygulama Talimatı md. 5/5, 6 ve geçici md. 4)
Firma satış limiti, firmanın katma değer tutarıdır: faaliyet kârı ile 12 aylık işgücü maliyetinin toplamı. Faaliyet kârında GİB’e beyan edilen tutar; işgücü maliyetinde SGK’ya bildirilen ve prime esas maaş/ücret ödemeleri ile çalışanlar adına ödenen sosyal güvenlik primleri esas alınır. Firma ilgili dönemde zarar etmişse limit yalnızca işgücü maliyetinden hesaplanır.
| Konu | Kural |
|---|---|
| Limit kullanım dönemi | Takvim yılı; kullanılmayan limit ertesi yıla devredilmez |
| Limitin güncellenmesi | TCMB tarafından yılda iki kez, esas olarak Ocak ve Temmuz aylarında |
| Yıllık azami destek | Firma başına 100.000.000 TL |
| 01/10/2026–31/12/2026 kıst dönemi | Satış limiti ve azami destek 0,25 katsayısıyla uygulanır (azami destek 25.000.000 TL); 01/10/2026 öncesi satışlar ve destekler hesaba katılmaz |
| Limitin aşağı güncellenmesi | Yeni limit o yıl satılan dövizin altında kalırsa aradaki fark için destek iadesi istenmez |
| Limitin yukarı güncellenmesi | Oluşan kullanılabilir limit üzerinden yeniden yararlanılabilir |
| Limitin tükenmesi | Limit tamamen kullanılmışsa ya da güncelleme sonrasında kullanılabilir limit oluşmamışsa firma izleyen limit kullanım dönemi başına kadar yararlanamaz |
Faaliyet kârı verisi bulunmayan ya da bu veri olağandışı özellik gösterdiği için TCMB’nin limiti yalnız işgücü maliyetinden hesapladığı firmalar, limit hesabında kullanılan yılın mali verilerini içeren e-YMM tam tasdik raporuyla faaliyet kârlarını aracı bankaya tevsik ederse, raporda tespit edilen faaliyet kârı limite eklenir.
Peşin ihracatta limit kontrolü döviz satışı sırasında yapılır ve satılan dövizin TL karşılığı limitten hemen düşülür. Satıştan sonra destek alınamaması ya da desteğin iade edilmesi hâlinde düşülen tutar limite veya 100 milyon TL tavana geri eklenmez. Limit ve tavan takibinde “İhracatçı Firma VKN” alanı esas alınır.
5. KONTROL İLİŞKİSİ, USULSÜZ KULLANIM VE YAPTIRIMLAR
(Uygulama Talimatı md. 3/1-ğ, 8, 9, 10 ve Ek: B1)
Kontrol ilişkisi. Doğrudan veya dolaylı olarak asgari yüzde 50 hisse, asgari yüzde 50 oy hakkı, yönetim kurulu üyelerinin asgari yüzde 50’sini seçme hakkı ya da yönetim kurulu üyelerinin asgari yüzde 50’sine sahip olma hâli firma kontrolü sayılır. Firma, talep formunun ayrılmaz parçası olan Ek: B1 listesinde kontrol ettiği, kendisini kontrol eden ve kendisini kontrol eden kişilerin kontrol ettiği firmaları eksiksiz beyan eder; değişiklikleri bankaya bildirmeyi taahhüt eder.
Geri alınan tutarın hesabı. Destekten usulsüz, amaca aykırı ya da gerçeğe aykırı bilgi ve belgeyle yararlanıldığı tespit edilirse ödenen destek; tespit günü ilan edilen döviz alış kuru ile ödemede kullanılan dönüşüm kurundan yüksek olanla çarpılır. Bulunan tutara, döviz satış tarihinden tespit tarihine kadar, tespit tarihinde geçerli olan TCMB en yüksek gecelik borç verme faiz oranı üzerinden hesaplanan faiz (yıl 365 gün) ile BSMV eklenir ve aracı banka aracılığıyla tahsil edilir.
Yasak süreleri. Destek talepleri ile TCMB kaynaklı kredi başvuru ve kullanım talepleri tespit tarihinden itibaren kabul edilmez. Hesaplanan tutar ödendikten sonra da bu yasak ilk tespitte 1 yıl, sonraki tespitlerde 3 yıl sürer ve ilgililer hakkında suç duyurusunda bulunulmasına TCMB karar verir. TCMB’nin birbiriyle bağlantılı gördüğü tespitler tek tespit sayılır. Tespitlere konu toplam destek 100.000 TL’yi aşmıyorsa, hesaplanan tutarın ödenmesi şartıyla bu süreler uygulanmaz. TCMB ayrıca tespitin niteliği, kapsamı, tekrar durumu ile inceleme, soruşturma veya dava kapsamında ortaya çıkan hususları birlikte değerlendirerek, bu süre ve tutardan bağımsız olarak taleplerin kabul edilmemesine karar verir.
Grup şirketlerine etkisi. Hesaplanan tutar ödenene kadar ilgili firmanın kontrol ettiği firmaların, onu kontrol eden firmaların ve onu kontrol eden kişilerin kontrol ettiği firmaların destek ve TCMB kaynaklı kredi talepleri de kabul edilmez.
Diğer iade ve düzeltme halleri:
- İhracat firmanın kastı veya kusuru olmaksızın iptal edilse dahi, iptal edilen bedel üzerinden ödenen destek iade edilir.
- İade edilmeyen destek için firmanın talepleri, tutar tahsil edilene kadar kabul edilmez.
- Firmadan kaynaklanan hatalar için TCMB düzeltme işlemi kabul etmez; banka kaynaklı operasyonel hatalar ancak işlem tarihinden itibaren en geç beş iş günü içinde tespit edilir ve banka kayıtlarıyla tevsik edilirse düzeltilebilir.
- Talep formuyla firma, geri alınması gereken tutarın aracı bankadaki her türlü hesabından talimat ve ihtara gerek olmaksızın re’sen tahsiline önceden muvafakat eder.
- TCMB firmalardan bilgi ve belge isteyebilir ve firmayı incelemeye alabilir; istenen belgeleri sunmayan firmanın talepleri inceleme tamamlanana kadar kabul edilmez. İnceleme tespitsiz sonuçlanırsa talepler sonuçlandırma tarihinden itibaren yeniden kabul edilir.
6. GEÇİŞ HÜKÜMLERİ
(Uygulama Talimatı geçici md. 1–3)
- Döviz almama taahhütleri. 1 Ekim 2026’dan önce verilen döviz almama taahhütlerinin yerine getirilmemesi hâlinde mülga Talimat hükümleri uygulanır.
- Peşin ihracat bedelleri. 1 Ekim 2026’dan önce TCMB’ye satılmış peşin bedellere ilişkin destek işlemlerinde mülga Talimat uygulanmaya devam eder.
- Önceki usulsüzlük tespitleri. Mülga Talimat kapsamında hakkında tespit yapılan firmaların talepleri, hesaplanan tutarın ödendiği tarihten 1 yıl sonra kabul edilir. Bu tespitler yeni Talimattaki 1 yıl/3 yıl sürelerinin belirlenmesinde dikkate alınmaz; 1 Ekim 2026’dan sonraki ilk tespit “ilk tespit” sayılır. Yeni tespitlere konu toplam destek 100.000 TL’yi aşmıyorsa, hesaplanan tutarın ödenmesi şartıyla bu firmalar için de 1 yıl/3 yıl süreleri uygulanmaz.
İlgili düzenlemelerin Şirketinize özgü etkilerinin değerlendirilmesi ve uygulamaya ilişkin destek ihtiyaçlarınız için ekibimiz hizmetinizdedir.
